‏از افراط و تفريط هايي كه در صفات خدا صورت گرفته است اعتقاد تعطيل و تشبيه است.

برخي معتقدند از صفات خدا چيزي فهميده نمي شود جز همان مفاهيم منفي، مثلاً وقتي مي‏گوئيم خداوند عالم است، اين اندازه مي‏فهميم كه او جاهل نيست، و هنگامي كه مي‏گوئيم او قادر است، همين مقدار مي‏فهميم كه عاجز نيست، اما  اينكه علم و قدرت خداوند چيست؟ مطلقاً از آن چيزي نمي‏دانيم، اين عقيده را «تعطيل» مي‏گويند (تعطيل معرفت صفات).

گروهي ديگر در پندار خود خدائي ساخته‏اند درست همچون يك انسان، با تمام صفات ظاهري و باطني او، خدائي كه حتّي قابل رؤيت و مشاهده است، و محل و مكان دارد، و حالات مختلف بر او عارض مي‏شود، و به اين ترتيب گرفتار يكي از بدترين انواع شرك شده‏اند. به اين گروه مجسمه مي گويند چون براي خدا جسم قائلند

بعضي از مجسمه خدا را حقيقتاً جسم مي‏دانند (جسم مركب از گوشت و خون يا نور درخشاني همچون يك شمش سفيد نقره‏گون )

گروهي او را به صورت انسان مي دانند،( جواني كه هنوز مو در صورتش نروئيده است و موهاي سرش مجعّد و فرفري و كوتاه است و يا پيرمردي با محاسني جو گندمي)

آنچه از آيات قرآن استفاده مي‏شود اين است كه نه اعتقاد به تعطيل صحيح است، و نه تشبيه، زيرا قرآن از يكسو مردم را به معرفت خداوند دعوت مي‏كند و در آيات زيادي به معرفي ذات و صفات او مي‏پردازد، اين نشان مي‏دهد كه معرفة الله اجمالاً ممكن است و اعتقاد به تعطيل باطل.

و از سوي ديگر او را از هرگونه شبيه و مثل و مانند و نظير و همتا پاك و منزه مي‏شمرد؛ و اين دليل بر آن است كه تشبيه نيز غلط است.

از آنجا كه درّه خطرناك تشبيه بر سر راه همه پويندگان راه معرفت الله قرار دارد، در روايات اسلامي نيز هشدار فراواني در اين زمينه به گوش مي‏خورد، مخصوصاً يك دنيا علم و حكمت و رهنمودهاي دقيق در روايات اهل بيت (ع) در اين زمينه ديده مي‏شود،

براي نمونه روايت زير كافي به نظر مي‏رسد :

 اميرمؤمنان علي (ع) در خطبه «اشباح» مي‏فرمايد :گواهي مي‏دهم آنانكه تو را با پاره‏اي از مخلوقات مساوي بدانند تو را عديل و نظير آنها شمرده‏اند، و كسي كه عديل و نظيري براي تو قائل شود به محكمات آياتي كه نازل گشته و شواهد دلائل روشني كه آيات از آن سخن مي‏گويد كافر گشته است، تو همان خداوندي هستي كه نهايتي در عقول نداري تا در مسير وزش افكار در كيفيت خاصي واقع شوي، و نه در خاطره‏ها جاي گرفته‏اي كه محدود و قابل تغيير باشي.


نویسنده : عدل الهی ساعت ۱٢:٤٢ ‎ب.ظ تاریخ پنجشنبه ۱٦ شهریور ،۱۳۸٥